امین قضایی: روشنگری، مارکسیسم و پست‌مدرنیسم هر یک نگاه متفاوتی به معرفت بشری دارند. این تفاوت ها را می‌توان به ترتیب با تفاوت پنجره، آینه و قاب عکس مقایسه نمود. هر سه در دیوار خانه شما در مقابل‌تان قرار دارد.

 روشنگری می‌پندارد که معرفت و قوه ی ادراک شما پنجره‌ای است گشوده رو به سوی هستی و جهان اعیان. آنچه از داخل این پنجره می‌بینیم بازنمایی اشیای خارجی است. نمونه ی این تصور را می‌توان در رئالیسم ساده‌انگارانه انگلیسی و فیلسوفان روشنگری یافت.

پست‌مدرنیسم، به بازنمایی این پنجره ی گشوده بر هستی بدگمان است و می‌پندارد آنچه بازنمایی اشیای داخل پنجره تصور می‌شود، در واقع وانمایی تصویر یک تابلوی نقاشی است که توسط ساختارهای ذهنی نقش می‌بندد. بنابراین پست‌مدرنیسم از لحاظ معرفت شناسی چیزی نیست جز بحران بازنمایی.

دیالکتیک و فلسفه ی مارکسیسم [نیز] مانند پست مدرنیسم ذهنیت را پنجره‌ای نمی‌داند که به بازنمایی دقیق جهان بیرونی می‌پردازد. اما اگرچه معرفت بشری ، هستی و ذات اشیا را بازنمی‌نماید اما وانمود صرف هم نیست و در واقع معرفت  بازنمایی موقعیت خود سوژه در جامعه است. یعنی مانند آینه عمل می‌کند. معرفت ما اگرچه سطح شفاف و شیشه‌ای برای بازتاب دقیق چیزها نیست اما منعکس کننده ی موقعیت سوژه در تاریخ و جامعه است.

بنابراین مارکسیسم معرفت را آینه‌ای می‌داند. استفاده ابزاری از اشیا نیز مانند صیقلی کردن چیزهاست. یعنی درک آنها به مثابه انعکاس خواسته‌ها و نیازهای ما.

اولین مغلطه ی پست‌مدرنیست‌ها در اینجاست که روش‌شناسی کاملا متمایز ِ مارکسیسم را به رسمیت نشناخته و آن را تحت عنوان کلی مدرنیسم همراه با روش‌شناسی روشنگری نقد کنند. تنها کافی است که در پس مشتی اسامی بزرگ همراه با ادبیات‌گرایی بچه‌گانه متفکرین فرانسوی، هر خزعبلاتی را به روش‌شناسی ماتریالیسم تاریخی یعنی دیالکتیک وارد آورند. گسست روش شناختی دیالکتیکی با وقاحت تمام از روشنگری نادیده گرفته می‌شود. روشنفکران فرانسوی که درکی از سوژه ی نارسیسی ندارند، نقدهای کودکانه ی خود را قرقره می‌کنند.

در مقابل چپ سنتی، به پست‌مدرنیسم مانند توطئه نسبی‌گرایی بورژوازی برای لاپوشانی حقایق آشکار می‌بیند. بخشی از ایدئولوژی بورژوایی؟ البته. ولی این که اصلا اهمیتی ندارد. تمام آگاهی ما در این محیط رشد می‌کند. چپ سنتی پست‌مدرنیسم را با یک تحلیل اجتماعی کیلویی و آبکی کنار می‌زند و همچنان به توهمات هستی‌شناختی خود درباره ی ماتریالیسم تاریخی دامن می‌زند. آن‌ها می‌پندارند ماتریالیسم تاریخی قوانین حرکت تاریخ را کشف کرده است. قوانین؟ پروژه ماتریالیسم تاریخی با یک « اگر» آغاز می‌شود و نه با جهان‌بینی. اگر می‌خواهید جنگ طبقاتی را ببرید، حق مالکیت خصوصی بر ابزار تولید را ملغا کنید. این حقی است در اثر یک دزدی تاریخی.

منبع: وب‌لاگ ِ «گورو»

آدرس صفحه: